**नामकरण संस्कार** हा हिंदू धर्मातील 16 प्रमुख संस्कारांपैकी एक आहे. तो सहसा जन्मानंतर 11व्या किंवा 12व्या दिवशी केला जातो. यामागील मुख्य तत्त्व असे की जन्माच्या वेळी चंद्र ज्या स्थानी असतो, त्यानुसार एक विशिष्ट अक्षर किंवा ध्वनी ठरतो, जो मुलाच्या आत्म्याशी सर्वाधिक सुसंवादी मानला जातो.

27 नक्षत्रांपैकी प्रत्येक नक्षत्र 4 **पादांमध्ये** विभागलेले असते. प्रत्येक पादाचा वेगळा ध्वनी असतो. उदाहरणार्थ, जर एखादे बाळ *रोहिणी* नक्षत्राच्या 1ल्या पादात जन्मले असेल, तर त्याचा शुभ ध्वनी 'O' असतो. त्या बाळाचे नाव 'Om' किंवा 'Ojas' ठेवल्यास, जेव्हा जेव्हा ते नाव उच्चारले जाते तेव्हा त्या नक्षत्राची अनुकूल ऊर्जा सक्रिय होते.

राशिचक्र हे 360 अंशांचे वर्तुळ आहे. जिथे पाश्चात्य ज्योतिष ते 12 राशींमध्ये विभागते, तिथे वैदिक ज्योतिष ते पुढे 27 चांद्र निवासस्थानांत विभागते, ज्यांना नक्षत्रे म्हणतात. प्रत्येक नक्षत्र 13 अंश 20 मिनिटांचे असते. पुराणकथांमध्ये ही नक्षत्रे चंद्राच्या पत्न्या मानली जातात, आणि प्रत्येकाचा स्वतंत्र स्वभाव आहे.

**अश्विनी** वेग आणि उपचारशक्ती देते. **भरणी** सर्जनशीलता आणि संघर्ष देते. **कृत्तिका** तीक्ष्णता आणि नेतृत्व देते. तुमचे मूल कोणत्या नक्षत्राचे आहे हे समजले, तर त्याचा मूलभूत स्वभाव व्यक्तिमत्त्व पूर्णपणे विकसित होण्याआधीच कळू शकतो.

नाव कधीही ठरवता येते, पण औपचारिक *नामकरण* परंपरेने जन्मानंतर **11व्या किंवा 12व्या दिवशी** केले जाते. या काळात आई आणि बाळ दोघेही प्रसूतीनंतरच्या *सूतक* कालावधीतून सावरून नव्या जगात स्थिरावतात.

जर ती वेळ चुकली, तर गुरु किंवा शुक्रासारख्या शुभ ग्रहाच्या अधिपत्याखालील कोणताही शुभ दिवस, किंवा चंद्र पुन्हा जन्म नक्षत्रात परत येतो तो दिवस, नामकरणासाठी अत्यंत उत्तम मानला जातो.